Compost is een bijzonder waardevolle bron van stabiele organische stof. Ze verbetert de bodemstructuur, stimuleert het bodemleven, verhoogt de gewasweerbaarheid en zorgt voor een betere waterhuishouding, waardoor bodems robuuster worden en beter omgaan met extreme weersomstandigheden. Toch blijft boerderijcompostering voor veel landbouwers een uitdaging. Wat komt er allemaal kijken bij composteren? Hoe herken je een goed lopend proces? En hoe kan samenwerking met collega‑landbouwers zorgen voor een efficiëntere benutting van lokale reststromen?
Closecycle: regionale reststromen slim valoriseren
Het Closecycle‑project biedt antwoorden op deze vragen. Het richt zich op het sluiten van kringlopen op regionale schaal en brengt landbouwers, natuurbeheerders en lokale besturen samen om reststromen optimaal te benutten.
Binnen Closecycle wordt onder andere onderzocht hoe loofresten van vruchtgroenten duurzaam gerecycleerd kunnen worden via compostering. Daarnaast vormt de meerjarige compostproef, die sinds 2006 op het Proefstation loopt, een belangrijke pijler. Deze proef levert diepgaande inzichten op over compostkwaliteit, stabiliteit, nutriëntenvrijstelling en opbrengsteffecten.
Met meer dan twintig jaar ervaring in compostering en praktijkonderzoek beschikt het Proefstation daardoor over een stevig fundament om landbouwers te begeleiden bij het correct aanleggen en opvolgen van een compostril.
Boerderijcompostering biedt bovendien voordelen voor zowel landbouw als natuurbeheer. Landbouwers kunnen houtig materiaal en maaisel uit natuur‑ en parkgebieden gebruiken, terwijl natuurorganisaties hun groenafval lokaal en duurzaam verwerkt zien. Zo ontstaan waardevolle regionale samenwerkingen waarin reststromen efficiënt worden herbenut.
Expertise vertaald naar het landbouwbedrijf
De inzichten uit Closecycle worden ook actief toegepast binnen het B3W, waar landbouwers op bedrijfsniveau worden begeleid. Ze krijgen ondersteuning bij het combineren van reststromen, het opvolgen van het composteringsproces en het beoordelen van compostkwaliteit. Zo bouwen ze een stabiel proces op en produceren ze een kwaliteitsvol eindproduct. Dit versterkt de bodemkwaliteit en sluit de nutriëntenkringloop op het bedrijf zelf.
De opgebouwde expertise is ook relevant in stedelijke contexten, waar de vraag naar lokale kringlopen groeit. In het Europese CITISYSTEM‑project onderzoekt het Proefstation voor Stad Mechelen, hoe maaisel lokaal kan worden verwerkt en hoe regionale landbouwbedrijven hiervan kunnen profiteren. CITISYSTEM helpt steden en regio’s bij het ontwikkelen van biogebaseerde kringlopen en legt daarbij de nadruk op systeemverandering en het betrekken van burgers en stakeholders.
Behoefte aan duidelijk wettelijk kader
Ondanks de toenemende interesse ontbreekt al ruim twintig jaar een duidelijk en faciliterend wettelijk kader voor boerderijcompostering. Het Mestdecreet vermeldt wel een definitie van boerderijcompostering: landbouwers mogen samenwerken met maximaal twee andere landbouwbedrijven, reststromen en stalmest uitwisselen en de geproduceerde compost binnen dat verband gebruiken. Ook houtig materiaal en maaisel uit natuurbeheer zijn toegestaan. Toch blijven landbouwers die externe reststromen ontvangen onder dezelfde vergunningsvoorwaarden als industriële composteringsinstallatie. Dit vormt een hoge drempel voor een kleinschalige, circulaire praktijk die lokaal verankerd is.
Samen kringlopen sluiten
Closecycle, B3W en CITISYSTEM vullen elkaar naadloos aan. Closecycle legt de basis door regionale kringlopen te versterken en landbouw, natuurbeheer en lokale besturen met elkaar te verbinden. B3W bouwt daarop verder door landbouwbedrijven praktisch te begeleiden bij composteringsprocessen en het optimaal benutten van reststromen. CITISYSTEM onderzoekt hoe deze inzichten breder kunnen worden toegepast binnen lokale en regionale systemen en hoe verschillende actoren beter kunnen samenwerken.
Deze projecten tonen dat boerderijcompostering een krachtige hefboom is voor efficiëntere materiaalstromen, minder verspilling en sterkere lokale kringlopen. De inzichten die ze opleveren, helpen de weg vrijmaken voor een duidelijk, werkbaar en ondersteunend beleidskader dat landbouwers en regio’s stimuleert om samen voluit in te zetten op het sluiten van kringlopen
RTV sprak donderdag 26 maart met het Proefstation, klik hier om het volledige verslag te bekijken: verslag RTV
