In de tuinbouw is waterbeschikbaarheid al langer geen garantie meer. Binnen Life ACLIMA werd onderzocht hoe duurzaam met water kan worden omgegaan, en hoe extra water beschikbaar kan worden gemaakt voor tuinbouw. Na vijf jaar onderzoek en implementatie stelden de partners van Life ACLIMA vorige maand hun eindbevindingen voor. Zowel onderzoekers als enkele bedrijven stelden oplossingen voor in de plantaardige sector.
Sinds 2021 werden in de provincie Antwerpen binnen Life ACLIMA diverse acties op poten gezet om het gebruik van water te verduurzamen. Het project testte nieuwe methodieken uit en implementeerde ze op een aantal praktijkbedrijven via zogenaamde klimaatadaptatietrajecten. Op 22 mei vond het slotevent van dit Europese project plaats op het Proefstation voor de Groenteteelt (PSKW). Het partnerschap presenteerde enkele methoden om water te besparen, op te slaan, te hergebruiken en extra beschikbaar te maken voor diverse sectoren binnen de tuinbouw.
Twee aanpakken rijp om gericht te irrigeren naar behoefte
Na uitvoerig testen en toepassen blijken twee aanpakken rijp en geschikt voor de moderne tuinbouw om gerichter water te kunnen geven afgestemd op de plantbehoefte. De teelt van groenten in vollegrond beschikt dankzij ACLIMA over een gevalideerd irrigatiemodel. Diverse parameters als weersvoorspelling, de bodem, de plantbehoefte en regelmatige vochtstalen geven input aan een model om makkelijk en gericht te beslissen wanneer en hoeveel irrigatiewater een teelt nodig heeft.
Daarnaast werd een waterbesparende oplossing aangeboden voor substraatteelten van aardbei. Bodemvochtsensoren geschikt voor gebruik in organische substraten geven een betrouwbaar inzicht in het actuele vochtgehalte. Zolang het vochtgehalte in de proeven op 30% kon worden gehouden, mocht het drainpercentage en dus de fertigatie terugvallen, en dat zonder gevolgen voor de productie of de kwaliteit van diverse teelten aardbei.
Volop ingezet op maximaal gebruik en hergebruik van regenwater
Regenwater blijft voor de tuinbouw de eerste keuze als bronwater. Ook het drainwater na gebruik van regenwater als bronwater is kwalitatief zeer goed na ontsmetting. Om dit water optimaal te kunnen benutten werd stilgestaan bij het watersysteem van Proefcentrum Hoogstraten (PCH). Om tegemoet te komen aan de uitdagingen van klimaatverandering werd het foliebassin uitgebreid, extra dakoppervlakte aangesloten en werden extra silo’s voor drainopvang geplaatst. De teelten op PCH zijn vandaag zo minimaal mogelijk afhankelijk van grondwater, zelfs in het droge 2025 was regen- en drainwater het enige gebruikte water.
Om regenwater nog beter te benutten kan je het foliebassin afdekken. In vergelijkend onderzoek op het PSKW bleken ICOS-kegels en Hexa-Cover-platen beter geschikt om verdamping tegen te gaan dan witte of zwarte afdekzeilen op het foliebassin.
Verder kreeg de hydroteelt van sla aandacht om het hergebruik van drainwater te maximaliseren. Overdracht van virussen door de schimmel Olpidium verhindert succesvol hergebruik. Diverse ontsmetters werden uitgeprobeerd, maar zonder afdoende succes.
Gronwatervoorraad aan te vullen met peilgestuurde drainage
De bodem gebruiken als reservoir voor regenwater kent vandaag zijn toepassing dankzij peilgestuurde drainage. Vollegrondspercelen met een drainagesysteem worden uitgerust met een regelput, waardoor de hoogte van het grondwaterpeil kan toenemen in de periodes dat de teler geen zware werkzaamheden op het perceel moet verrichten. Er is aangetoond dat de watervoorziening twee tot drie maanden kan verzekerd worden door op het juiste moment in het voorjaar peilgestuurd toe te laten dat het grondwater in de bodem toeneemt.
Met peilgestuurde drainage kunnen ook overschotten van regenwater uit een foliebassin ondergronds geïnfiltreerd worden in het najaar. In een test werd zo tot 5 m³ water per week op een klein perceel in de bodem afgezet om het grondwater aan te vullen.
Alternatieve waterbronnen in kaart gebracht
In droge jaren en bij jaarrond lopende teelten is de waterbeschikbaarheid in Vlaanderen soms beperkt en moeten we op zoek naar andere waterbronnen dan regen-, drain- of grondwater. In de glastuinbouw kan het condenswater van de wkk na filtering worden ingezet, wat succesvol gebeurde in een teelt paprika. Het Itterflow-project geeft aan dat er, afhankelijk van de ligging, mogelijkheden zijn om overtollig oppervlaktewater op te slaan in een spaarbekken en dit later in het jaar te gebruiken tijdens droge periodes. En ook effluent van een rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) kan mits opzuivering mogelijkheden bieden in de tuinbouw. Er werd cijfermateriaal verzameld of en in welke mate zouten en micropolluenten effect hebben op vruchtopbrengst in enkele gewassen en eventuele gezondheidsrisico’s na consumptie van het geoogste product.
Vakbeurs met technologische oplossingen voor verduurzamen watergebruik
Om de resultaten van ACLIMA te staven stelden diverse firma’s tijdens het slotevent hun producten voor die een bewezen meerwaarde bieden in het verduurzamen van watergebruik in de tuinbouw. Lubron toonde een filter die het condenswater van wkk’s kan zuiveren, Hortiplan toonde hoe ze in samenwerking met Hexa-Cover de verdamping van regenwater tegengaan, Sigrow lichtte hun sensoren toe als hulpmiddel in de teeltsturing en De Ceuster bracht een machine mee om drainage aan te leggen en om aan te geven dat peilgestuurde drainage vandaag een standaard praktijk geworden is. Er waren ook mensen van het VLIF aanwezig om uit te leggen hoe de overheid subsidies voorziet aan tuinbouwbedrijven om hun waterverhaal te verduurzamen.
De Vlaamse tuinbouw staat voor grote uitdagingen inzake voldoende watervoorziening in de nabije toekomst. Toch kunnen we hoopvol zijn dat er afdoende methoden zijn om water gerichter in te zetten en indien nodig extra water beschikbaar te maken, zodat productie en kwaliteit geborgd blijven ondanks het veranderende klimaat.
Dit project kadert binnen het Europese Life-programma onder het project Life ACLIMA, met cofinanciering van Provincie Antwerpen, Departement Omgeving en Agentschap Landbouw en Zeevisserij.
