Bij aanhoudende droogte neemt de waterkwaliteit af en dat houdt zowel risico’s in voor mens en dier maar ook voor de plant! Alzo kan een volledige teelt geruimd moeten worden door aantasting met Ralstonia (bruinrot) waarbij deze bacterie in de serre binnenkomt via oppervlaktewater dat in een drogere zomerperiode wordt gecapteerd !!

Oppervlaktewater… een wisselende waterkwaliteit?!

Dat de kwaliteit van het oppervlaktewater in land- en tuinbouwregio’s doorheen het jaar sterk fluctueert is niet nieuw. Metingen van de Vlaamse milieumaatschappij brengen dit al langere tijd in kaart. Oppervlaktewater kan zowel chemische als microbiële verontreiniging bevatten die aanzienlijke impact kan hebben op de teelten. Analyse van het oppervlaktewater op microbiële en chemische verontreinigingen is dan ook sterk aan te bevelen wanneer captatie van oppervlaktewater overwogen wordt. Let wel op dat het hier steeds om een momentopname gaat! Ook inspectie van de oevers stroomopwaarts van het captatiepunt is sterk aan te raden. Toepassing van herbiciden te dicht tegen de oevers van de waterlopen komen spijtig genoeg nog steeds voor.

De bruinrotbacterie … Europees quarantaineorganisme

Bruinrot of Ralstonia solanacearum is één van de plantpathogenen die in oppervlaktewater aanwezig kan zijn. Deze bacterie overleeft langere periode in de bodem en/of water bij aanwezigheid van  waardplanten. Tot de brede waaier aan waardplanten behoren onder andere onkruidsoorten zoals bitterzoet en zwarte nachtschade maar ook een reeks land- en tuinbouwgewassen. Onder de landbouwgewassen is vooral aardappel gekend als een zeer gevoelig gewas, maar ook tomaten, aubergines en paprika kunnen geïnfecteerd worden.

 

Waardplanten worden vooral geïnfecteerd via besmet water en met geïnfecteerd pootgoed, in het geval van aardappelen. De bacterie dringt de plant binnen via wonden of huidmondjes en breidt zich vervolgens uit naar de xyleemvaten. De bacteriën verspreiden zich van de ene naar de andere plant via de wortels van geïnfecteerde planten en het irrigatiewater.

Schadebeelden

De volgende symptomen worden toegeschreven aan bruinrot:

  • Verwelking

Bij een beginnende aantasting staat het blad eerst wat stijf en is het neerwaarts gebogen. Het blad verwelkt binnen enkele dagen zonder te verkleuren. In een later stadium kan het blad geelachtig verkleuren en is de bladrand enigszins gekruld. In een volgend stadium gaat ook de bladsteel hangen.

  • Stengels worden glazig
  • Bij aansnijden van de stengels aan de basis treedt bacterieslijm uit het verwoeste vaatweefsel. Wanneer de onderzijde van een vers afgesneden stengel in een glas helder water wordt gehangen zouden er binnen enkele minuten melkachtige straaltjesdraden bacterieslijm uit de stengel moeten zakken. Dit is het best zichtbaar door het glas tegen het licht in te houden.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Figuur 1 Symptomen va Ralstonia solanacearum: flauw hangend blad (links[1]), bruin verkleurde  xyleem in de stengel (midden[2]), melkachtig slijmafschijding bij doorsnijden stengel (rechts[3]).

Maatregelen Bruinrot preventie

De bruinrotbacterie is op Europees niveau een quarantaineorganisme. Naar aanleiding van het voorkomen van de bruinrotbacterie in enkele Vlaamse waterlopen werden de afgelopen decennia maatregelen genomen met betrekking tot het capteren van oppervlaktewater voor irrigatie van aardappelen maar ook tomaat en aubergines. Op grond van de verspreiding van de bacterie in de verschillende waterlopen werd een beschermingszone afgebakend die volgende gemeenten omvat: Arendonk, Balen, Beerse, Berlaar, Brecht, Dessel, Dilsen-Stokkem, Geel, Grobbendonk, Ham, Hamont-Achel, Heist-o/d-Berg, Herentals, Herenthout, Herselt, Hulshout, Kasterlee, Kinrooi, Leopoldsburg, Lier, Lille, Lommel, Maaseik, Malle, Meerhout, Merksplas, Mol, Neerpelt, Nijlen, Olen, Oud-Turnhout, Overpelt, Ranst, Ravels, Retie, Rijkevorsel, Schilde, Schoten, Turnhout, Vorselaar, Vosselaar, Westerlo, Zandhoven en Zoersel.

 

In deze gebieden mogen tomaten en aubergineteelten NIET geïrrigeerd worden met oppervlaktewater tenzij:

  • telers die oppervlaktewater willen aanwenden vóór 30 april 2020 een aanvraag indienden bij FAVV. Telers die dit nog niet deden dienen zo spoedig mogelijk contact op te nemen met FAVV. Formulieren kunnen via FAVV bekomen worden (telefonisch: 03/202 27 11);
  • het betreffende vergaarbekken vrij is van waardplanten van de bruinrotbacterie;
  • het vergaarbekken gevuld is met grond- of regenwater of wanneer het gevuld wordt met oppervlaktewater dient het water minstens 48 uur opgeslagen te worden alvorens gebruik ervan bij de teelt van tomaten of aubergines is toegelaten;
  • regelmatige analyses van oppervlaktewatermonsters (genomen door het FAVV) aantonen dat er géén fytosanitair risico aanwezig is. Let op: indien het staalnameresultaat negatief is, kan bruinrot nog steeds latent aanwezig zijn en/of later in het seizoen optreden.

Eens een formulier ingediend is, zal het FAVV een risicoanalyse uitvoeren op het bedrijf om de regelmaat van staalnames te bekijken. De kostprijs van deze analyse werd nog niet gecommuniceerd door FAVV. Meer informatie is terug te vinden in het persbericht van het FAVV.

Meldings- & vergunningsplicht en captatieverboden

Het capteren van oppervlaktewater is aan regels gebonden. Veel hangt af of de waterlopen bevaarbaar zijn of niet.

Onbevaarbare waterlopen:

Oevereigenaars (aangelanden) hebben in principe recht om water te benutten uit een onbevaarbare waterloop voor toepassing in landbouw, huishouden en industrie. Bij het onttrekken van water mag u geen afbreuk doen aan de rechten van de lager gelegen oevereigenaars. Alle oevereigenaars hebben in principe gelijke rechten op water. Meer informatie vindt u op deze link.

Bevaarbare waterlopen:

Captatie in bevaarbare waterlopen, kanalen en havens gelegen in het Vlaamse gewest is meldingsplichtig voor hoeveelheden tot 500m³ per jaar. Er dient een melding te gebeuren aan de bevoegde waterwegbeheerder. Indien u meer dan 500m³ wenst te capteren is de vergunningsplicht van kracht en dient deze aangevraagd te worden bij de bevoegde waterwegbeheerder. Meer informatie vindt u op deze link.

Captatieverboden:

Tijdens drogere periodes kunnen captatieverboden van kracht zijn en waardoor de captatie in bepaalde waterlopen tijdelijk verboden is. Hiervoor dient de situatie in de betreffende provincie nauwlettend in het oog gehouden te worden. Sinds 8 mei geldt er een captatieverbod voor 10 waterlopen in de provincie Antwerpen. Zo mag er geen water gecapteerd worden uit: Laarse beek, Zwanenbeek, Klein Beek, Molenbeek, Tappelbeek, Delfte Beek, Bosbeek, Rode loop, Loeijens neetje en Merkske. Op de website van de provincie Antwerpen is een interactieve kaart beschikbaar die alle stroomgebieden aangeeft waar captatieverboden gelden.

 

Figuur 2 Interactieve kaart van Provincie Antwerpen geeft actuele toestand weer van locaties waar captatieverboden gelden (https://www.provincieantwerpen.be/aanbod/dlm/dienst-integraal-waterbeleid/beleidsondersteuning/captatieverbod.html#actueel)

 

verdere Vragen?

Voor verdere vragen kan u contact opnemen met Els Berckmoes (els.berckmoes@proefstation.be of 0491 37 08 50).

 


[1] https://www.koppert.nl/uitdagingen/vind-uw-oplossing/control/crop/courgette/challenge/bacterieverwelking-bruinrot/

[2] https://www.koppert.nl/uitdagingen/vind-uw-oplossing/control/crop/courgette/challenge/bacterieverwelking-bruinrot/

[3] https://www.plantenziektekunde.nl/bruinrot/